Նարեկ Ավետիսյանի արվեստանոցում՝ ֆոտոռեպորտաժ

 Նարեկի սերնդի նկարիչների մոտ ընդհանուր մի բան կա. նրանք  հաճախ են հիշում իրենց  ուսանողական տարիները, պատմում  այդ օրերից :

 Գուցե պատճառը ճգնաժամային տարիներն էին, երբ  երիտասարդությունը փորձում էր հովհարային անջատումների  ճեղքից տեսնել  ներս թափանցող լույսը և ստեղծագործել, ավելին՝  նույնիսկ ըմբոստանալ դեպի մշակութային հեղաշրջում՝ նոր  գաղափարներ և մտքեր իրականացնելով:

 Նարեկը Մինասի արվեստանոցում է նկարում, այնտեղ ամեն ինչ    գրեթե նույնն է, նույնիսկ դռան վրայի ներկն է նույն ձևով մնացել,  միայն կողքից ևս մեկ սենյակ է ավելացրել իր համար:

 " Ես բանի պետք չեմ, եթե չլինի իմ ներսի արվեստագետը ", - ասում  է Նարեկը ու խոստովանում, որ նա իր տեսակով շատ  ավանդապաշտ է, բայց իր ներսի արվեստագետն որոշ հարցերում  ամեն ինչ հավասարակշության է բերում:

 Նա հիշեց, թե ինչպես էին նկարիչ ընկերներն այցելում իր  արվեստանոց, զրուցում , քննարկում, հաճախ բանավիճում էին  արվեստի շուրջ, երբեմն էլ՝ համառ արվեստագետին հատուկ,  միմյանցից նեղանում : Սակայն մի քանի օր ամեն ինչ մոռացվում  էր, և այցերը նորից կրկնվում էին ..

 Նարեկը ոգևորությամբ խոսում էր արվեստից և վրձնահարվածներ  տալիս կտավին, իսկ իմ ֆոտոապարատը չըխկացնում էր այդ  ամենը՝ հավերժացնելով լուսանկարչական իմ արխիվում..

Ռուզան Պետրոսյան
 

Georges Brassens – Il n’y a pas d’amour heureux

  Louis Aragon                                Georges Brassens

Peut-être n'y a-t-il pas d'amour heureux, Mais si je dois être malheureux, autant que ce soit avec toi.

"Il n’y a pas d’amour heureux"  (երջանիկ սեր չի լինում) բանաստեղծության հեղինակը Լուի Արագոնն է, որը գրել է 1943թ.-ին, սակայն այն առաջին անգամ հրատարակվել է 1946թ La Diane Française բանաստեղծությունների ժողովածուում:

Արագոնն արտահայտում է բացառիկ սիրո իր կոնցեպցիան:

Պոեմը նվիրված է իր սիրած էակին՝ Էլզային, սակայն տողերում երբևէ չի նշվում նրա անունը. նրան համեմատում է վիրավոր թռչնի հետ:

Ի դեպ, թռչուն բառը օգտագործելիս՝ նա  ասոցացնում է նաև սիրո հետ՝ սերը ինչպես պոեզիան, կյանքի դժվար իրավիճակները հաղթահարելու փրկության միջոց է: 

Տեքստը միանշանակ դարի լավագույններից է, որի համար երաժշտություն գրեց Ժորժ Բրասենը: Սակայն նա ավելի ուշ նույն երաժշտությունն օգտագործեց նաև մեկ այլ երգում, որի տեքստի հեղինակը ֆրանսիացի պոետ Ֆրենսիս Ջեմսն էր: Երգը Պատաշուի համար էր ստեղծված:

Այսպիսով, ծնվեց մի երգ՝ նույն երաժշտությամբ՝ մեկ այլ բառերով, որը կոչվում էր  "Աղոթք" (La prière) : Տվյալ երգն, ի դեպ,  հենց Պատաշուի շնորհիվ էլ հայտնի դարձավ: Սակայն Բրասենը իր երգացանկում պահում է այդ երգի առաջին տարբերակը՝ "Երջանիկ սեր չի լինում"-ը:

ահա և նույն երաժշտությամբ Աղոթք երգը:

- Ինչու՞ երկու երգ նույն երաժշտությամբ:

Հարցազրույցներում հաճախ հնչող այս հարցին Բրասենը միշտ ուներ իր ընդգծված պատասխանը:

" 19-րդ դարում շրջանառվում էին մեղեդիներ, որոնց հիման վրա երգիչները կարողանում էին հարմարեցնել իրենց իսկ հորինած բառերը (հատկապես Jazz-Blues ոճում): Այդ երաժշտություններն ամենուր էին և ունեին իրենց կնիքը: Նման պիտակով երգերը օգտագործում էին Ֆրանսիայում մինչև 50-ականները, այդ թվում նաև՝ Le Grenier de Montmartre- ի շանսոնիեները, ովքեր գրում էին կամ նույնիսկ ստանդարտ կերպով իմպրովիզ էին անում ակտուալ երգի բառերը, որի կրկներգից նոր հասարակությանը պարզ էր դառնում:

Սակայն նկատելով , որ դա վերակենդանացնելու իր փորձը չընդունվեց և սխալ ընկալվեց՝ ո՞վ է այս ծույլը, երկու երգ նույն երաժշտությամբ: Բրասենը որոշեց այլևս իր գաղափարը չկրկնել:

"Il n’y a pas d’amour heureux" երգը կատարել են շատ երգիչներ՝ Nina Simone, Françoise Hardy, Barbara, Hugues Aufray, Keren Ann, Malek3, Youssou N'Dour, Danielle Darrieux, Jacques Douai, Catherine Sauvage..

 երջանիկ սեր չկա 

ոչինչ հավերժ երբեք չի տրվում մարդուն.
ո՛չ ուժը նրա,
ո՛չ թուլությունը,
ու ո՛չ էլ սիրտը,
և երբ մտածում է տարածել ձեռքերը նա,
ստվերը նրա մի խաչ է դառնում,
և երբ թվում է նրան, թե երջակությունն իր ամուր է նա գրկում
այն հենց իր գրկում է նա փշրում:
կյանքն օտարություն է նրա
և ցավոտ բաժանում

երջանիկ սեր չի լինում:

կյանքը նրա նման է անզեն զինվորների՝
մեկ այլ ճակատագրի համար հագնված,
ի՞նչ իմաստ ունի արթնացնել առավոտյան նրանց
եթե երեկոյան տեսնելու ենք նրանց պարապ ու անորոշ,
ասեք այդ բառերը. իմ կյանք
և զսպեք արցունքները

երջանիկ սեր չի լինում:

իմ գեղեցիկ սեր,
իմ թանկագին սեր,
իմ արցունք,
կրում եմ քեզ իմ մեջ,
ինչպես վիրավոր մի թռչնի,
և նրանք առանց իմանալու
նայում են, թե ինչպես ենք մենք անցնում՝
կրկնելով իմ հետևից բառերը,
որոնք ես հյուսել էի
և որոնք իսկույն մահացան
հանուն քո մեծ աչքերի

երջանիկ սեր չի լինում

ապրել սովորելն ուշ է արդեն,
թող լացեն մեր սրտերը միաձայն գիշերը
ահա դժբախտություն է պետք որքա՜ն,
որ ծնվի գոնե երգ մի փոքրիկ,
ափսոսանք է պետք որքան,
որ վճարես գոնե մեկ սիրային սարսուռդ,
հեկեկոց է պետք որքան,
որպեսզի գիթառը նվագի

երջանիկ սեր չի լինում:

չկա սեր, որ ցավ չպատճառի
չկա սեր, որ չխայթի
չկա սեր, որ չթառամեցնի
և նույնիսկ դու - սեր դեպի հայրենիք,
չես տարբերվում մյուս բոլոր սերերից
չկա սեր, որ չի ապրում արցունքով

երջանիկ սեր չի լինում,
բայց սա մե՛ր սերն է, մեր երկուսի՜..

թարգմանեց՝ Ռուզան Պետրոսյանը

Charlotte Gainsbourg " l'un part, l'autre reste"

դեկտեմբեր ամսվա հիթը

Երգը Կլոդ Բերրիի համանուն ֆիլմից է, որը նկարահանվել է 2005թ. հունվարի 12-ին: Ֆիլմը սիրահար զույգի հանդիպման և բաժանման մասին է. սիրո սկիզբը՝ հարուստ երջանկությամբ, իսկ ավարտը՝ ցավով: Մեկնե՞լ, թե՞ մնալ: Այս հարցն է ընկած ֆիլմի հիմքում:

Իսկ Շառլոտի կատարմամբ գեղեցիկ երգը ընդհանրացնում է ֆիլմի ավարտը: Երաժշտության հեղինակը Ֆրեդերիկ Բոտոնինն է, խոսքերի հեղինակը՝ Նատալի Ռեյմը:

Ի դեպ, թե՛ երգի և թե՛ ֆիլմի երաժշտական գործիքավորումը մեր հայրենակից, ֆրանսիական երգարվեստում հայտնի երաժիշտ, երգահան Անդրե Մանուկյանինն է:

Շառլոտ Գենսբուրգ "մեկը հեռանում է, մյուսը՝ մնում " 

սիրահարները
մոռանում են իրենց խոստումները,
փոքր ժպիտով ու ժեստով
 հրաժեշտ տալիս իրար,
ու..
երբ մեկը գնում է, մյուսը` մնում,
մեծ սերն այլևս հասցե չի ունենում:

մի՞թե որսում ես միայն երիտասարդությունը.
արդյոք ոչինչ չի՞ մնացել..

երբ մեկը գնում է,
մյուսը` մնում,
մեծ սերը փորձանքի մեջ է
ընկնում..

մնա քեզ հետ,
ծերացիր առանց ինձ,
մի կանչիր ինձ,
ջնջիր ինձ,
վառիր իմ իրերը,
բոլոր գրածները,
նվերները..
մնա այնտեղ
վաղը գուցե կհասկանաս..

սիրո և քնքշանքի ժեստերը
նման են ցավից հարբած երկու թռչնի,
երբ մեկը գնում է, մյուսը` մնում
մեծ սերն այլև հասցե չի ունենում..

նա կվշտանա,
նրան կցավեցնեն
օրվա սխալները,
դեպքերը..
երբ մեկը հեռանա, մյուսը` մնա
մեծ սերը փորձանքի մեջ կհայտնվի..

ցավոտ հրաժեշտը
միայն պատրանք է,
եթե սա խաղ է,
ուրեմն թող լինի` չէ!

վերադարձրու ինձ իմ իրերը,
գրածները,
նամակները..
մնա այնտեղ` քեզ հետ,
վաղը գուցե կհասկանաս..
..
նրանք մի օր չեն մոռանա իրենց խոստումները,
և միմյանց կգրեն նույն հասցեով,
մեծ սերը կգիտակցի,
երբ..
մեկը գնա, մյուսը` մնա..

թարգմանեց՝ Ռուզան Պետրոսյանը

Ասա ինչ ես ուտում, ասեմ՝ ով ես դու

Հայաստանում Ֆրանսիական Դեսպանատանը կրկին հանդիպում էր, այս անգամ այն համեղ առիթով էր. լույս է տեսել դեսպանի խոհարար Նիկոլա Նատալինի «Ֆրանսիական հայտնի 60 դասական բաղադրատոմսեր և դրանց ծագումը» գրքի հայերեն թարգմանությունը: Ինչպես միշտ պարոն դեսպան Անրի Ռենոն ջերմ ողջունեց դեսպանատան սրահում ներկա հյուրերին և ներկայացրեց գիրքը, իսկ Նիկոլան նշեց, որ հույս ունի այս գիրքը կօգնի խոհարարության հետ սեր ունեցող և համեղ սնվել սիրող հայ ընթերցողին գտնել իր համար հաճելի բաղադրատոմսեր:

Նիկոլան 8 տարի է, ինչ ապրում է Հայաստանում: Այստեղ գալու առիթը Ֆրանս-Հայկական Մասնագիտական Ուսումնական Կենտրոնում խոհարարական կուրս ունենալն էր, որտեղ 2 տարի աշխատելուց և իր հմտությունները տեղի ուսանողներին փոխանցելուց հետո, տեղափոխվում է ֆրանսիական դեսպանատանը դեսպանի խոհարար աշխատելու. արդեն 6 տարի է այդ գործին է:

Նիկոլան հասցրել է նաև հայերենին լավ տիրապետել և վարժ խոսել:
    
   

" Այն ժամանակներից ի վեր, երբ ես սկսեցի հաճույք ստանալ մայրիկիս պատրաստած համեղ կերակուրները համտեսելուց, ինձ միշտ հետաքրքրել է, թե ովքեր են ստեղծել այդ ախորժահամ բաղադրատոմսերը, որոնք կազմում են մեր խոհանոցային ժառանգությունը, ինչպե՞ս են ընտրել դրանց անվանումները: Ինչու՞, ե՞րբ.. 

Բազմաթիվ հարցեր, որոնք երկար ժամանակ մնում էին անպատասխան.. Ուսումնառության, որոնումների արդյունքում ժամանակի ընթացքում հարցադրումներս պատասխաններ ստացան, և ինձ մոտ ի հայտ եկավ ուրիշներին իմ իմացածի մասին պատմելու ցանկություն, որպեսզի բոլոր նրանք, ովքեր ինձ նման հետաքրքրվում են որոշ բաղադրատոմսերի ծագումով, գտնեն իրենց հարցերի պատասխանները:
Այս գրքի նպատակը խոհանոցի և հատկապես ֆրանսիական մշակույթի հանդեպ իմ սերը ներկայացնելն է:
Գաստրոնոմիան Ֆրանսիայի պատմության մասն է կազմում: Ի դեպ, Ֆրանսիան միշտ էլ հայտնի է եղել որպես "Սեղանի Արվեստի" հանդեպ հատուկ վերաբերմունք ունեցող երկիր:
Ֆրանսիական գաստրոնմիայի ոչ բոլոր բաղադրատոմսերն են ներկայացված այս գրքում: Նախ և առաջ դրանք չափազանց շատ են: Ֆրանսիան ունի 22 շրջան, մոտ 100 դեպարտամենտ: Կարո՞ղ եք պատկերացնել, թե որքան բաղադրատոմս է ստեղծվել դարերի ընթացքում: Մյուս կողմից, բաղադրատոմսերի հետ կապված բոլոր պատմությունները չէ, որ հայտնի են, կամ էլ դրանք ավելի շատ առասպելների են նման: Նախընտրեցի ներկայացնել հատկապես միջազգային ճանաչում ունեցող բաղադրատոմսերը, այնպիսիք, որոնց պատմությունն ինձ պատմականորեն նշանակալի և մարդկայնորեն հետաքրքիր թվաց, և որոնք հնարավոր է իրականացնել այստեղ՝ Հայաստանում:", - գրքի նախաբանում նշում է Նիկոլան:

- Ինչպե՞ս որոշեցիր ֆրանսիական գաստրոնոմիայի հայերեն տարբերակը հրատարակել:

- Այս տարիների ընթացքում շատ եմ գնացել հայկական ռեստորաններ, որտեղ ճաշացանկում հաճախ էի հանդիպում ֆրանսիական անունով ուտեստների, սակայն դրանց բաղադրությունը սխալ էր, ամենևին էլ չէր համապատասխանում ֆրանսիական խոհանոցի տվյալ ուտեստին: Շատ էի ափսոսում, և ցանկություն ունեցա իմ գիտելիքները փոխանցել՝ տպագրելով ֆրանսիական ուտեստների բաղադրատոմսերից բաղկացած գիրք: Ցավոք, որքան գիտեմ հայերենով նման գիրք դեռ չկա Հայաստանում և հուսով եմ այն օգտակար կլինի շատերին:

Չէ, գրքում չկան իմ հորինած ուտեստներից, բայց ունեմ գաղափար՝ կուզենայի մեկուկես տարի հետո ևս մեկ գիրք հրատարակվեր, տեսնենք..

Այս գրքում ներկայացրել եմ միայն ֆրանսիական դասական ուտեստների բաղադրատոմսերը և դրանց ծագումը:

- Իսկ գրքի բոլոր ուտեստներն ե՞ն  մատչելի և հասանելի:

- Այո, Հայաստանում բոլորը կարող եք պատրաստել, բացի մի քանի ճաշատեսակից, որը շատ շուտով նույնպես հնարավոր կլինի արդեն պատրաստել. " La bouillabaisse-լա բույաբես"` ձկով պատրաստվող ուտեստ է, "Le lievre a la Royale- լը լիեվղը ա լա ռուայալ" , որը սագի լյարդով է..

 – Նիկոլա, նկատեցի ձախլիկ ես, խոհարարության մեջ օգնո՞ւմ է:

- Ասում են՝ ձախ ձեռքով շատ ավելի համեղ է լինում պատրաստածս, բայց չեմ կարող ասել. պետք փորձել..

զրուցեց Ռուզան Պետրոսյանը

Հ.Գ. - Ի դեպ գրքի մեջտեղում կա գինիների տեսականուց բաղկացած ներդիր, որտեղ յուրաքանչյուր ուտեստի հետ հեղինակը նշում է, թե ո՞ր գինին կամ խմիչքն է ցանկալի համտեսել: 
Գրքի տպաքանակը 1000 օրինակից է և  վաճառվում է գրեթե բոլոր գրախանութներում: Բոլոր գուրմանների համար այն կարող է լինել ամանորյա հաճելի նվեր: