փշրված հիՇողություն... ՄԱՍ 1.

« Մարտի 30-ին Նյու Յորքում կայացավ Հաշմանդամ անձանց իրավունքների կոնվենցիայի ստորագրման հանդիսավոր արարողությունը։ Փաստաթուղթը ստորագրեց աշխարհի 81 երկիր՝ այդ թվում նաև Հայաստանը… » :

Էլլը փոխեց ռադիոալիքը : Երթուղայինը Խանջյան փողոցից թեքվեց դեպի Տիգրան Մեծ : Նախկին Ռոսիա կինոթատրոնի կանգառում նորից շինարարություն էր. հաշմանդամների ազատ տեղաշարժման համար մայթերի սալահատակն են ձևափոխում: Իսկ ռադիոյով Սթիվի Ուանդերի երգն էր. « You are the sunshine of my life … » :  Որքան երջանիկ էր այն ժամանակ Անին, ինչպիսի ոգևորությամբ էր երգում այդ երգը : Աչքերը փակում էր ու ասում. « է~լլ, զգա~ ի~նչ խորություն կա բառերի մեջ. You must have known that I was lonely/ Because you came to my rescue,/ And I know that this must be heaven,/ /How could so much love be inside of you?..… Էլլ, Սթիվիին այնքա~ն շա~տ եմ սիրում:

Տեսնես որտե՞ղ է հիմա Անին, ի՞նչ է անում, բուժվե՞ց: Ինչո՞ւ այդպես միանգամից անհայտացավ, հեռացավ իմ կյանքից.. 

Էլլը Անիին ճանաչեց 6-րդ դասարանում: Հայոց լեզվի ուսուցչուհին մտավ դասարան և մի ծրար հանձնեց Էլլին:

-Նամակ ունես:

-Ե՞ս…, - զարմացավ Էլլը:

Ծրարի վրա գրված էր . 

"Նամակը խնդրում եմ հանձնել 6-րդ Բ դասարանի N 24-ին"

Դասի ժամանակ չդիմացավ, բացեց ու կարդաց:

"Բարև, ես Անին եմ: Դպրոցում գերազանց եմ սովորում: Սիրում եմ հատկապես հայոց լեզու և գրականություն, իսկ անգլերենը պաշտում եմ, որովհետև անգլերենի հետ կապված մեծ երազանքներ ունեմ: Դիվանագետ եմ ուզում դառնալ: Սիրում եմ շատ ընկերներ ունենալ և շատ եմ սիրում ընկերներիս: Սիրում եմ նրանց հետ զբոսնել, թափառել փողոցներով, չնայած մայրիկիս ու եղբորս դա այնքան էլ դուր չի գալիս: Հայրիկս` իմ միակ պաշտպանը,  աշխատում է արտերկրում, դասախոսություններ է կարդում: Ես էլ դրա համար ստիպված եմ լինում երբեմն ենթարկվել մայրիկիս ու եղբորս պահանջներին: Շատ եմ սիրում ամառային արձակուրդները. երբ հայրիկս վերադառնում է, նվերներից բացի, իր հետ իմ ազատությունն է բերում: Ինչ ուզում, անում եմ. մայրիկիս և եղբորս խրատներն անզոր են: Շատ եմ սիրում հայրիկիս. ինձ երես է տալիս: Լավ, հերիք է հայրիկիս հիշեմ, ամբողջ նամակս կարող է նրա մասին գրեմ:  

Շատ եմ սիրում պարել, երգել, եթե դիվանագետ չդառնամ, անպայման պարուհի եմ դառնալու, պարի իմ ստուդիան եմ ունենալու: Հայրս խոստացել է, հենց 15 տարեկանս լրանա, արտերկրում վարպետության դասեր կանցնեմ: Մաժամանակ անգլերենս էլ կկատարելագործեմ: Ասեմ, կենսաբանություն ու քիմիա տանել չեմ կարողանում ու դա մայրիկիս դուր չի գալիս: Նա ուզում է բժշկուհի դառնամ, ինչպես` տատիկս: Բայց ես այդ սպիտակ խալաթը տանել չեմ կարողանում: Համ էլ` վախենում եմ: 

Ծնվել եմ ապրիլի 5-ին, համաստեղությամբ Խոյ եմ, շատ եմ սիրում Խոյերին: Անկեղծ են, ազատ են ու ինքնուրույն: Նաև հավատարիմ են ու մի քիչ էլ միամիտ... Ինձ չեմ գովում, ճշմարտությունն եմ գրում: Շատ եմ ուրախանում, որ նոր ընկերներ եմ ձեռք բերում և իմանում եմ, որ համաստեղությամբ Խոյ են: Սիրում եմ բոլոր գույները, ծով, բնություն:  Ուզում եմ շուն ունենալ…

Լավ, հույս ունեմ իմ մասին գրեցի: Ասեմ գնում եմ երաժշտական դպրոց, նվագում եմ դաշնամուր: Մնացածը հաջորդ նամակում: 

Գրի քո անունը, ինչ ես սիրում դու: Խնդրում եմ մանրամասն կգրես; Շա~տ եմ սիրում երկար նամակներ կարդալ: Մեկ էլ չմոռանաս նկարդ ուղարկել և գրել` երբ ես ծնվել: Այսքանը: Անհամբեր սպասում եմ նամակիդ պատասխանին: Անի: “

-Ինձ նման գիժ է , - ժպտաց Էլլը,- ինձ նման էլ շեկ ու ինձ նման էլ…Խոյ; Ինչքան կուրախանա, որ իմանա նույն նշանի ներքո ենք ծնվել: Չէ, անկասկած կգրեմ, անկեղծ աղջիկ է ու կհանդիպենք, կընկերանանք:

Այդպես, նամակները մեկը մյուսին հաջորդեցին, հետո զանգերը, հետո հանդիպումները; Առաջին հանդիպումը եղավ նախկին "Պուշկինսկի" այգում: Անին ընկերուհու հետ էր եկել, որ "գործնագործ" խաղան; Շատ հետաքրքիր աղջիկ էր: Էլլը սիրեց Անիին ու նրանց ընկերությունը գնալով ավելի ամրացավ: 

- Էլլ, գիտես դու իմ երազած քույրն ես, որ այդպես էլ չունեցա, քեզ շատ եմ սիրում, շատ բարի ես ու հավատարիմ…ինձ նման էլ շեկ ես: Շնորհակալ եմ, որ դու կաս…,- մի օր ասաց Անին

-Էհ Անի, ես սովորական մարդ եմ, քեզ անհնար է չսիրել, բոլորն էլ քեզ սիրում են , այդ թվում նաև` ես;

- Երդվիր, խոստացիր, որ միշտ անբաժան ենք լինելու, աշխարհի որ ծայրում լինենք;

-Անի, դու գիտես ես խոստումներ առավել ևս երդումներ չեմ սիրում տալ: Բայց կարող եմ վստահեցնել, որ իմ սիրած մարդկանց երբեք չեմ լքում, եթե ինձ չեն հիասթափեցնում կամ նեղացնում;

- Չէ, ինչ ես ասում, ես քեզ երբևէ չեմ նեղացնի, մենք միշտ միասին կլինենք, մանավանդ եթե Արմենին էլ ուզես, կլինես իմ սիրելի հարսիկը – խորամանկ ժպտաց Անին:

- Չէ, նախնըտրում եմ սիրելի քույրդ լինել:

Անին պինդ գրկեց Էլլին:

-Գիտես նամակի վրա ուզում էի գրել N 25, կլոր թվեր եմ սիրում, բայց հետո կարծես ներքին ձայնս չթողեց;

-Դե այդքան էլ մեծ բան չէիր կորցնի, մեր դասարանի Սոնան էլ լավ աղջիկ է, գերազանցիկ է; Բայց այ հանդիպելու հարցով երևի հաճախ չտեսնվեիք, իր ծնողները խիստ են, շատ չեն թողնում մենակ քաղաք իջնի:

-Չէ, շատ բան կկորցնեի…

Տարիներ անց. 2001թ.

Հեռախոսը զանգեց:

-Ալլո,

-Է՞լլ…/լռություն/

Անիի մայրն է, չի կարողանում խոսել:

-Այո, տիկին Մարի: Անին վաղն է չէ՞ գալու: Ալլո~, տիկին Մարի՞.../լռություն/,  ի՞նչ է պատահել :

-Էլլ ջան,,, Անին հիվանդանոցում է…/լաց է լինում/

Անին սովորում էր արտերկրում իր երազած մասնագիտությամբ: Իր սիրելի հայրիկի հետ էր, նաև պարի վարպետության դասեր էր անցնում: Իր ուզած ստուդիան չուներ, բայց ընկերներին սովորեցնում էր պարել: Հավաքույթներին միշտ պարում էին: 

Արձակուրդներին Հայաստան վերադառնալու առիթը բաց չէր թողնում: Գարնանային արձակուրդ էր վերցրել, որ գար Էլլի ու իր ծննդյան օրերը միասին նշեին: Շատ ուրախ էր: Գալուց մեկ օր առաջ, որոշեց միանալ իր օտարերկրացի ընկերներին և ժայռեր մագլցել: Ոտքը սահել էր և բարձրունքից գլորվել էր ցած; Հրաշքով մահից  էր փրկվել: Անգիտակից պառկած էր հիվանդանոցում:

Էլլն ամեն օր զանգում էր, ոչ մի նորություն: Էլլի ծննդյան օրն Անիի մայրն արտերկրից զանգահարեց, շնորհավորեց և հայտնեց, որ Անիի գիտակցությունը եկել է.

-Մի քիչ դժվարությամբ է խոսում, բայց պնդում է, էլլ, որ քեզ հետ խոսի: Ուզում է շնորհավորել:

Էլլի աչքերն արցունքոտվեցին. " Իմ քույրիկը հիշել է իմ ծննդյան օրը, ուրեմն նա կապաքինվի, նրա գիտակցությունը տեղն է , ես հավատում եմ, որ նա կապաքինվի"...

Էլլը տխուր էր, իր ամենատխուր ծննդյան օրը նա նշեց մենակ փողոցում` արցունքոտ աչքերով. ի~նչ հետաքրքիր բաներ էինք ծրագրել, ի~նչ խենթություններ պիտի անեինք Անիի հետ..

Անիի մայրը Էլլին չասաց, որ Անին այսուհետ անշարժ գամվելու է անվասայլակին: Չցանկացավ նրան ծննդյան օրը տխրեցնել: Այդ մասին Էլլը իմացավ մի քանի օր հետո: Նա անշարժացավ, հայացքը գամվեց մի կետին ու աչքերից արցունքները գլորվեցին:

“Անին այլևս չի կարողանա քայլել..." ,- տիկին Մարիի ձայնն Էլլի գլխից դուրս չէր գալիս: Իսկ Անին դեռ չգիտեր: Բժիշկը պնդում էր հնարավորինս շուտ Անիին տեղյակ պահել այդ մասին: Իսկ ծնողներն ասելու ուժ չունեին...

Անին, երբ իմացավ, որ դեղերի ազդեցությունից չեն ոտքերը թմրած, այլ պարզապես նրա մոտ ողնաշարի թուլություն է և նրա ոտքերին այսուհետ անվասայլակն է փոխարինելու,  շատ ծանր տարավ. երազանքները միանգամից փուլ եկան իր գլխին: Ոչ մեկին չէր ուզում տեսնել, ոչինչ չէր ուզում լսել: Չէր կարողանում հարմարվել, ընդունել: 

Արդեն հինգ օր էր, Անիին հիվանդանոցից դուրս էին գրել և վաղը երեկոյան նա ժամանելու է ծնողների հետ Հայաստան:

Էլլը ծաղիկներ գնեց, Անիի սիրած կակաչները ու Արմենի հետ գնաց օդանավակայան:

Ինքնաթիռը արդեն վայրէջք կատարեց, շուտով նա կգրկի Անիին...

2007թ.

շարունակությունն այստեղ http://ruzanpet.blogspot.com/2011/04/2.html

                                                        You are the Sunshine of my Life

Avec le temps - Léo Ferré

"Avec le temps" երգը համարվում է Ֆրանսիական երգերից ամենահայտնի ու ամենաշատ երգվածներիցը աշխարհում: Այն գրվել է 1969թ.-ին, իսկ 1970-ին ձայնագրվել և վերջապես 1971թ-ին ներկայացվել: Լեոն ստեղծել է նաև իտալերեն տարբերակը՝ "Col tempo":
Երգը հիասթափված սիրո և զգացմունքների մասին է, այն ցավոտ փորձության , որ ժամանակը ջնջում է: Երգում Լեոն արտահայտել է իր անձնական կյանքի զգացողությունները, որտեղ ներկայացնում է երկրորդ կնոջ՝ Մադլենի և իր կործանված ամուսնության մասին:
Այս երգը համարվում է ֆրանսիական երգարվեստի դասական գործերից մեկը, որ բառերն ու երաժշտությունը Լեո ֆերեն գրել է ընդամենը 2 ժամում:

         

     Ժամանակի հետ

կանցնի,

ամեն ինչ կանցնի

ժամանակի հետ,

կմոռանանք դեմքը,

ձայնը..

երբ սիրտն էլ չի խփում,

իզուր է նոր բան փնտրելը,

պետք է ամեն ինչ թողնել ոնց որ կա.

տենց լավ է

ժամանակի հետ..

կանցնի,

կանցնի,

ամեն ինչ կացնի

ժամանակի հետ

նա,

ում պաշտել ենք,

ում փնտրել ենք անձրևի տակ,

ում հայացքում

բառեր ենք գուշակել,

արտահայտություն տեսել,

ով ստախոսի գրիմի տակ

միաձուլվել է  գիշերվան

ժամանակի հետ ամեն ինչ չքանում է..

անցնում է,

չքանում է,

կորում է,

վերանում է,

ժամանակի հետ

ամեն ինչ անցնում է,

նույնիսկ..

ամենացնցող հիշողությունը

շրջվում են դեպ քեզ

նողկալի մռութով,

ու …

շաբաթ երեկոներին,

երբ քնքնշությունը գնում է

ինքն իր կամքով

ինքն իրեն,

փշրված հիշողության մեջ

քրքրում ես այն,

ինչը դրված է

մահվան պահոցում..

ամեն ինչ,

ամեն ինչ

անցնում է

նրան, ում մենք հավատացել ենք

ինչ-որ հիմարության,

մի չնչին բանի համար,

նրան, ում տվել ենք քամի,

հարստություն,

հանուն նրա, ում համար

պատրաստ եք եղել մեր հոգին ծախել`

կոպեկի գնին,

նրա առաջ քարշ ենք եկել

լիզող շան պես

ժամանակի հետ

ամեն ինչ լավ կլինի..

ժամանակի հետ,

ժամանակի հետ

ամեն ինչ անցնում է,

կորում է,

չքվում է,

մոռացվում են կրքերը,

մոռացվում են ձայները,

շշուկով ասված բառերը,

աղքատիկ մարդու ասվածի պես.

"շատ ուշ չգաս,

իսկ կարևորը` չմրսես"..

ժամանակի հետ...

իրոք..

ամեն ինչ,

ամեն ինչ անցնում է

ժամանակի հետ...

քեզ զգում ես գետնահարված

վազող ձիու պես,

սառցակալվում ես`

պատահական թվացող անկողնումդ,

գուցե` լռիվ միայնակ ես,

բայց հանգիստ ես,

ու զգում ես քեզ խաբված

կորցրած տարիների կողմից

և այդ ժամանակ..

իսկապես ժամանակի հետ

այլևս չես սիրում..

թարգմանեց՝

Ռուզան Պետրոսյանը

Մհեր Մկրտչյան. '' երբ քանդակը վերջանում է.. "

Խորագիր. Չկայացած հարցազրույց Մհեր Մկրտչյանի հետ

Ծնվ. Է 1930թ., հուլիսի 4-ին: 1956թ. Ավարտել է Երևանի գեղարվեստաթատերական ինստիտուտը, 1947-1953թթ. Լենինականի, 1953-1988թթ. Երևանի Գ. Սունդուկյանի անվան թատրոնների դերասան էր, 1988-ից` Վ. Աճեմյանի անվան թատրոն-ստուդիայի ղեկավար, 1992-93թթ. Արտիստական թատրոնի գեղարվեստական ղեկավար և տնօրեն:

- Վարպետ, ծնվել եք Լենինականում, իսկ ձեր ծնողներն արմատներով որտեղի՞ց են:

-Ծնողներս 5-6 տարեկան են եղել, երբ բռնել են գաղթի ճամփան, նրանց տեղավորել են Գյումրիի ամերիկյան որբանոցում; Տարիներ հետո ամուսնացել են, ծնվել եմ ես, հետո մեծ քույրս, եղբայրս և փոքր քույրս:

Երբ առաջին անգամ գնացի Մ. Սարյանի արվեստանոց, վարպետը զննող հայացքով նայեց դեմքիս ու հարցրեց՝ բնիկ որտեղից եմ: Ես էլ ասացի.
“ Վարպետ, հայրս մշեցի է, մայրս` վանեցի, ես էլ ծնվել եմ Լենինականում, ապրում եմ Երևանում՛՛: Սարյանն էլ, թե.
“Այ տղա, ուրեմն դու իսկական հայ ես: Մի երկու անգամ բեմում քեզ տեսել եմ, էնտեղ էլ հայ ես, որ կաս”:

Գիտես, երբեք չեմ մտածել, որ հայ եմ, հայաստանցի, փորձել եմ ընդհանրապես մարդ լինել, երբևէ չդավաճանել իմ ներքին ձայնին:

- Որքանով տեղյակ եմ, ձեր հայրը չէր ուզում, որ դուք դերասան դառնայիք:                        

- Ոչ միայն հայրս չէր ուզում, այլև նրա ընկերներն էլ էին ծիծաղում, որ Մուշեղի տղան պետք է դերասան դառնա: Չէր հարմարվում այդ մտքին և միշտ ասում էր. “ Դերասան, դերասան ես ուզում դառնալ, հա՜, կապիկություն կենես, հա՞”:
Նա ուզում էր, որ նկարիչ դառնայի: Երբ տնից դուրս էր գալիս, ինձ հանձնարարում էր, որ նկարեմ:

Ես  թատրոնը, բեմը շատ եմ սիրում:

Հիշում եմ իմ բեմելը, 13 տարեկան պատանի էի. որքան էի հուզվել: Լենինականի ակումբում “Նամուսն” էր, ինձ էլ պատահաբար փոքրիկ դեր տրվեց` ընդամենը պիտի դուրս գայի բեմ և ասեի` ձին պատրաստ է, աղա: Հուզմունքից լեզուս չորացել էր: Կուլիսների հետևում անընդհատ կրկնում էի այդ տողը, որ չմոռանամ: Հանկարծ ինձ հուշեցին, որ իմ հերթն է և հրեցին բեմ: Դահլիճում լռություն էր, երբ հանդիսատեսն ինձ  տեսավ, սկսեց ծիծաղից պայթել: Ես քարացած կանգնել էի տեղումս ու զարմանում էի, թե ինչու են ծիծաղում, քանի որ ոչինչ չեմ արել, նույնիսկ չէի հասցրել անգիր արած տողս ասել` մոռացել էի: Հուզված ու վիրավորված բեմից դուրս վազեցի` որոշելով այլևս բեմի մասին չմտածել. չէի հասկանում, թե ինչու էին ծիծաղում:

- Իսկ հիմա ձեր մասին ասում են. “ Նա խաղում է, ոնց որ շունը”…

- Իսկապես, ես կինոխցիկի առաջ խաղում եմ, ոնց որ շունը: Այդ խոսքերն ինձ շատ են ուրախացրել` շունը շատ մաքուր է, բնական վիճակում է: Ամենամեծ վարպետն էլ պիտի բնական խաղա: Դերն ինձ համար մուկն է, ես կատվի նման այնքան պիտի պտտվեմ շուրջը, այնքան պիտի ուսումնասիրեմ, այնքան պիտի դարձնեմ իմը , որ կարողանամ խաղալ: Աճեմյանն ասում էր. “Երբ Ֆրունզիկին դերը տալիս ես, առաջին հերթին կատվի նման նայում է, որ բերանը չվառի: Հետո սկսում է երկար տնտղել ու սկսում է իր կռիվները”:

- Կարծես յուրաքանչյուր արվեստագետի մեջ կռիվ կա, ի՞նչ կռիվ կա ձեր մեջ:

- Իսկապես, իմ մեջ կռիվ կա: Ես` որպես արվեստագետ, որպես ընթերցող, կռվում եմ հեղինակի հետ, թատրոնի, դերասանի և հետո` ինքս ինձ հետ: Երբ կռիվ ես տալիս, հետո սիրելը հեշտ է լինում: Կռվի ժամանակ փորձում ես հասկանալ, հարցնել, թե ինչ ես անում, ինչի համար ես անում: Եվ այդ ընթացքում ստեղծագործական վախը կամաց-կամաց վերաճում է սիրո:

- Ի դեպ, սիրում եք մարդկանց, կենդանիներին.. նրանք էլ ձեզ են սիրում..

- Շատ եմ սիրում; Միակ կենդանին, որ չեմ սիրում կենգուրուն է; Ասում են` երբ վագրը հարձակվում է, կենգուրուն լքում է ձագին, որպեսզի ինքը փրկվի: Առհասարակ, ես սիրող մարդ եմ: Սիրելը լավ բան է, սիրում եմ համեստ մարդկանց, բայց չեմ կարող սիրել համեստ ընդունակությունների տեր մարդկանց: Նույնիսկ այնպիսի մարդկանց եմ սիրում, որոնց գործն իմ գործը չէ, ովքեր իրենց գործով ինձանից շատ հեռու են: Գիտեմ, որ մարդիկ ինձ սիրում են: բայց դա նրանից է, որ ես էլ իրենց եմ շատ սիրում, բոլորին` մեկ առ մեկ…

- Երեխաներն էլ են ձեզ շատ սիրում:

- Երեխաներն ինձ համար մեծ մարդիկ են: Չեմ սիրում, երբ նրանց սիրում են որպես երեխա: Ես երեխաների հետ ընկերություն եմ անում: Ես կարող եմ նրանցից նեղանալ, խռովել:

- Ձեզ բնորոշում են`չափազանց տխուր և ուրախ մարդը:

- Ես տխուր մարդ չեմ: Երբ ուրիշներին թվում է, թե տխուր եմ, սխալ է: Ես աշխատում եմ: Դժվար աշխատանք է դա, անասելի դժվար, այդ պատճառով էլ, գուցե տխուր եմ երևում:

Երբ նկարահանվում էի “Կովկասի գերուհին” ֆիլմում, մի անգամ Գայդայն ասաց. “ Ինչ սխալ գործեցի, էդ ո՞վ է ասել, որ դու կոմիկ ես: Դու այնքան տխուր աչքեր ունես, չեմ կարողանում նկարել” : Նա ինձ հրավիրել էր` նախապես լուսանկարս տեսնելով. Դիմագծերս` քիթս… չգիտեմ: Դովլաթյանն էլ ասել էր` լավ կոմիկ է: Հետո, երբ տեսավ, ասաց` տո ի~նչ կոմիկ…

- Վ. Աճեմյանը ձեր մասին ասել է. “ Նրա ստեղծած կերպարները շոշափելիորեն կյանքային են, հագեցած են հումորի հիանալի զգացողությամբ: Նրան հատուկ է դրամատիկական զգացողությունը; Նա նույնիսկ կարող է հասնել ողբերգական էմոցիաների” : Ձեր խաղի մեջ կա հումորի և ողբերգության միասնությունը:

- Դերասանը պետք է կարողանա ամեն ինչ խաղալ: Նա ներկայացնում է մարդուն, իսկ մարդու էության մեջ և լաց կա, և հումոր: մարդը կարող է հումոր չունենալ, բայց հենց դա էլ է հումորի նյութ: Ողբերգության մեջ առկա է ծիծաղը, ծիծաղի մեջ` ողբերգությունը: Յուրաքանչյուր կոմիկ դերասան էլ  ուզում է ողբերգություն խաղալ: Ես էլ եմ երազել Համլետ խաղալ, Օթելլո. Առանց հումորի ողբերգություն չի լինում:

- Հզոր մասնագիտություն է դերասանի մասնագիտությունը. Դու գործ ունես հանրության հետ, որը խստապահանջ է և դիտողական:

- Մինչև վերջերս կարծում էի, թե ամենամեծ մասնագիտությունը հեղափոխական լինելն է: Բայց երբ մահացա ու վերադարձա, վիրահատվեցի ու փրկվեցի, մտածեցի, որ ամենամեծ ու հզոր մասնագիտությունը վիրաբույժի մասնագիտությունն է: Դերասանն իր մեջ, զինանոցում ունի 7-8 հայացք` նայած իրավիճակի ու դերի: Ուրիշ մասնագիտության տեր մարդիկ ավելի քիչ հայացքներ ունեն: Բայց երբ բոլորը պառկած են վիրաբուժական սեղանին` կոշկակար, գիտնական, դերասան… բոլորի հայացքն ուղղված է վիրաբույժին` հույսով սպասող` ինչ է լինելու: Ոչ մեկին մասնագիտությամբ չեն դիմում, իսկ ասում են`  բարև, բժիշկ. մասնագիտությունն են բարևում:  Երբ վիրաբույժներն ինձ վիրահատում էին, ես զգացի, թե ինչպես մարմնիս միջից դուրս եկա ու բարձրացա վերև; Վերևից նայում էի. այդ ինչ լավ զգացողույուն էր` թեթև, մարմին չկար..
Հետո երբ նայեցի առաստաղին, տեսա շատ ուժեղ, դեղին, պայծառ լույս: Դուրս եկա սենյակից, ընկա մի մութ միջանցք: Թռա~, թռա~. հետս էլ մարդիկ էին թռչում` մեկն առաջ էր ընկնում, մեկը հետ էր ընկնում: Հետո հանկարծ թունելը վերջացավ: Տեսա որ բացվում է մի ոսկեգույն լույսով ողողված հրաշք քաղաք: Ուզում էի մտնել, երբ հանկարծ մեկն ինձ հրեց ու ասաց. “Քեզ շուտ է, հետ գնա" : Եկա նորից մտա մարմնիս մեջ: Ինչ ծանր, զզվելի զգացողություն էր…

- Կյանքում ի՞նչն եք համարում ամենազզվելի բանը:

- Ամենազզվելի բանը կյանքում պառավելն է: Չեմ ուզում պառավել..

Մի առիթով ինձ հարցրեցին` երբ ես ուզում գնալ ծերության հանգստի, ես էլ պատասխանեցի` մարդ էլ մեռնելուց առաջ հանգստանա:

- Ի՞նչ խոսքեր եք հաճախ ձեզ համար կրկնում:

-Առաջինը` աշխատել հաջողություններին դիմանալ: Երկրորդը` ամեն մարդ քանդակում է իր ճակատագիրը, երբ որ քանդակը վերջացնում է, ինքն արդեն չկա..


Ռուզան Պետրոսյան

Հ.Գ.- Այս խորագիրն անում էի “TV ալիք”-ում, 2003թ.-ին 

էլի հեքիաթ..

Մագգի ֆարոյի 

արտաքինն ինձ Սեզարիա Էվորային էր հիշեցնում, իսկ ձայնը Անժելիք Կիդժոյին: Վստահ էի, որ կրկին լավ երեկո էր սպասվում: Մագգին Անթիլյան կղզիներից է եկել և ասում է, որ հայերն իրենց նման ամեն տեղ կան: Սիրեց Հայաստանը, իր անկեղծ էմոցիաները փոխանցեց նաև մեզ` անթիլյան մեղեդիները տարածելով դահլիճում:  Եվս մեկ անգամ համոզվեցի, որ սևերը ամենաերաժշտականն են. նրա հրաշալի ձայնը շոյեց բոլոր զգայարաններս` չափազանց անկեղծ էր և  հոգով էր երգում, պատմում, կատակում, սեթևեթում: Իզուր չէր անունը Մագգի` յուրահատուկ կախարդանք ուներ: 

Երբ երեկոն ավարտվեց, Մագգին չէր ուզում բեմից իջնել. ուզում էր մեզ հետ հաղորդակցվել: 
Հետո որոշեց Բիգինա պարել սովորեցրել: Միանգամից հիշեցի Տրենեի Բիգինա Բանգոն: Պարեցինք: 
Նա նորից հեքիաթ պատմեց: Դահլիճում իր հայրենակիցներից մեկն էլ կար, ով սկսեց ձայնակցել: Նկարվեցին: Ամեն ինչ լավ էր.. 

Հ.Գ.- համոզվեք, որ Մագգիի ձայնն անկրկնելի էր

     

Ռոբերը հեքիաթ է պատմում ու.. մինչև այդ

Հասա Սայաթ-Նովա 37 շենքի մոտ քթիս խորովածի հոտ դիպավ: Տեսնեմ` շենքի երեխաները թաքուն ինչ-որ մեկին ծիկլատում են: Հետաքրքրությունից դրդված` մոտեցա նրանց: 
Հը~մ.. Բակում երկու տղամարդ խորոված էին անում: 
Ես էլ քաղց զգացի, բայց քայլերս արագացրի, որ ցրտից մի քիչ տաքանամ..

  

Հասա ռադիոտան մոտ, արդեն մոռացա խորովածի մասին..

Նարեկացի արվեստի ինստիտուտ` հեքիաթ լսելու էի գնում: Այս անգամ Ռոբեր Ամյոն էր լինելու` ծագումով Քվեբեկից: Մտածեցի` լավ է,  հեքիաթ կլսեմ, կմոռանամ խորովածի մասին, ցրտի մասին:

Ռոբերը հետաքրքիր կերպար է, նրա պատմելու տեխնիկան տարբերվում էր մյուսներից: 

Ասեմ, նա ապրում է Սավուայի լեռներում, 1200մ բարձրության վրա գտնվող հին տնակում: Բացի հեքիաթներից, նաև երգում է ու նվագում: Հետաքրքրվում է ժողովրդական երաժշտությամբ ու գործիքներով: Հիմնականում  ներկայացնում է ընտանեկան պատմություններ, անեկդոտներ, իսկ հայտնի հեքիաթներն էլ սիրում է հումորով պատմել: 
Թեման էլ ընտանեկան պատմություն էր ու որքան էլ տարօրինակ լինի` ուտելու մասին էլ անդրադարձավ: Հարսանիք, հարս ու փեսա, հարսանեկան տորթ, որն ի դեպ մի քանի հարկանի էր, հետո` միս, պիցցա.. ու ես այստեղ սկսեցի կրկին հիշել խորովածը, իմ քաղցը, չնայած այն բանին, որ այդ ամենը ուղեկցվում էր թռչող միջատի արկածով: Մի խոսքով, շատ հետաքրքիր կատակներ էր անում, երգում, նվագում, ինչպես միշտ հանդիսատեսը նույնպես երգին մասնակից դարձավ, երգեց ու ժպիտը դեմքին հեռացավ: Մեկ հեքիաթի երեկո էլ ավարտվեց, իսկ ես մոռացել էի, որ պայմանավորվածություն ունեմ: Շտապեցի Ռոբերին ասելու, որ նա genial է,  ինչը իսկապես այդպես էր ու արագ հեռացա:   

P.S.- Երթուղայինի մեջ տաք էր: Հանկարծ կողքիս աղջիկն իր գլուխը կամաց դրեց ուսիս: Աչքի տակով նայեցի` քնել էր:  
Մտածեցի՝ հոգնած է:  Ուսս մի քիչ մոտեցրեցի, որ իրեն հարմար լիներ: 
Այդպես, աղջիկը գլուխն ուսիս հենած քնել էր, իսկ ռադիոյով երգում էին`
- հե՜յ գիտի բլբուլը, սարերի գյուլը՜ս..

Ռուզան Պետրոսյան

Լառա ՖաբՅԱՆ, ես ատո՜ւմ եմ քո ազգԱնունը..

էսսե սևակյան ոճով

Գաղտիքն չէ,  որ մենք սիրում ենք օտարին հայ դարձնելու առիթը բաց չթողնել. Գառուն հայ է, Դիանա թագուհին հայ է.. հիմա էլ փորձում ենք ամեն ինչ անել, որ Լառա Ֆաբիանն էլ հայ լինի: Չէ, հայ չի, բայց համոզված եմ, որ նախորդ կյանքում հայ է եղել: Համերգից հետո ավելի համոզվեցի: Դաշնամուրի վրա նստած երգել, գոռալ, նվվա՜լ… ու նման լիքը բաները բնորոշ են հայ աստղերին: 

Ինչևէ, անցնենք համերգին.  մինչև համերգասրահ մտնելը, նախասրահի ձևավորումը հաճելի հիշողություն արթնացրեց. փոքրիկ Փարիզն էր` իր փողոցների անուններով և նկարներով:  Երբ տեսա իմ սիրելի Ռիվոլի փողոցի պաննոն, վերացա համալիրից..

Այդպես ոգևորված փարիզյան հիշողություններով, շտապեցի համերգասրահ` տեղս փնտրելու, իսկ Ֆաբիանն արդեն տվայտվում էր: 

Համերգասրահի ջեռուցումը հայկական տարբերակով էր, որի պատճառով էլ, խեղճ

երգչուհին  չկարողացավ ցուցադրել գեղեցիկ զգեստը, և մնաց 
իր մուշտակով:
Կարճ ասած` համերգի մասին տպավորություն չունեմ, նշեմ, որ երգչուհին ֆոնոգրամա չէր երգում. կենդանի նվագակցություն, կենդանի ձայն, և ոչ մի "կիքս" չեղավ` հայկական ոճով. 


Ֆաբիանի  ձայնը չկտրվեց, միկրոֆոնը չանջատվեց, կրունկը չմնած փեշի տակ, դաշնամուրն իր ծանրությունից չկոտրվեց, լույսերը չանջատվեցին, ինչ որ մեկը նրա սիրուց ինքնասպան չեղավ.. մի խոսքով, ամեն ինչ նորմալ էր:  


 Երգչուհին դեռ գոռում էր, իր իմացած լեզուներով երբեմն բառեր ասում, հումոր անում, իսկ հանդիսատեսն էլ իր տարերքի մեջ էր. հեյ յու մամբո.. հեյ յու մամբո..  հեյ.. հեյ.. հեյ..  տրալալա..  

Ու այստեղ ես  բացահայտեցի ինձ համար արտասովոր մի բան`  հայ հանդիսատեսն արդեն մասնագիտացել էր ծափ տալու մեջ, ակտիվ էր, երգու~մ էր, վայելու~մ էր..  

                                          " je t'aime"-ը  մինչև երգեց ..

Իսկ երբ համերգը մոտեցավ ավարտին, Ֆաբիանը երգեց Adagio-ն, հանդիսատեսն իր ծափերով ուղղակի գրկեց երգչուհուն` ծա~փ-ծա~փ-ծա~փ.. երջանի~կ հանդիսատես, կարողացավ վայելել իր ծախսած գումարը..

հ.գ.- Հա՜, մոռացա` ԲՐԱՎՈ~ երաժիշտներին, ովքեր իսկապես ինձ ցնցեցի՜ն:

                                վերջում դրսում բոլորին շքեղ հրավառություն էր սպասվում

Համերգից հետո Դեսպանատանն եմ` Ֆաբիանի պատվին ճաշկերույթ էր.  սպասում էինք նրա ժամանմանը: 

Աստղն եկավ սև կիսաբաց "դեկոլտեով",  կրծքի մի մասը երևում էր .  գեղեցիկ էր ու սեքսուալ: 

Ճաշին սեղանակիցներս Երևան պրոդաքըշնի ղեկավարՈՒՀԻներն էին: Պարզվեց մի քանի ժամից, ուշ երեկոյան մարզահամերգային համալիրում Իվ Լարոքի համերգն էր լինելու:
Ինձ էլ առաջարկեցին գալ : Սիրով համաձայնեցի: Ճաշկերույթից հետո նստեցի աղջիկներից մեկի մեքենան և "let's go" համերգի:

Ճանապարհին նրանցից մեկը` ինձ.

-Меня зовут Наташа

- я очень рад а слышала анекдот Наташи?  
" Девушку спрошивает:
- как тебя зовут ?
-Наташа.

-такая маленькая уже Наташа? 

(ժպտում է...)

Օլիվիե Կակուն իսկական կակու էր..

Ֆրանկոֆոնիայի օրերն արդեն սկսվել են ...
Ֆրանսիական Դեսպանատանը հանդիպում էր  ֆրանկոֆոն հեքիաթասաց, երաժիշտ և գրող Օլիվիե Կակուի հետ:
Նա ծագումով Կոտ դ'Իվուարից է, ճանապարհորդել է արևմտյան աֆրիկայով` հեքիաթների ու երաժշտության հանդեպ սերը կիսելով տեղաբնակների հետ:
Օլիվիեն, ինչպես աֆրիկացիներին է հատուկ, ռիթմիկ էր, չափազանց շարժուն, երաժշտական ու էներգիայով հարուստ: Յուրահատուկ հումոր ուներ, անմիջական էր ու արտիստիկ, ժպտերես էր, սպիտակ առողջ ատամնաշարով, սեքսուալ հետույքով,  ոտաբոբիկ, մի խոսքով` դրական կերպար էր:

 Ներկայացումների ընթացքում նա նվագում էր տարբեր նվագարաններ` ջեմբե, բոնգո, ակիսսա, նբելեդու, ավոկո:



Ջեմբեն աֆրիկյան գործիք է, և կարծես ավանդույթի նման, սերնդե սերունդ փոխանցվում է:
Գրեթե բոլոր աֆրիկացինե րը կարողանում են նվագել այն: 
Ջամբեն նման է տաբլային, սակայն ավելի մեծ է ու ձայնը տարբեր է, բայց նվագելու տեխնիկան կարծում եմ նույնն է` ռիթմիկ հարվածելը...

Դեսպանատանը Օլիվիեի հետ ես էլ նվագեցի ու շատ կայֆ էր: 
 Միասին նվագեցինք, հետո ես մենակ նվագեցի, ինքն էլ սկսեց պարային շարժումներով դես ու դեն գնալ:
Օլիվիեի ջերմ հանդիպումը շարունակվեց Նարեկացի արվեստի միությունում, այնտեղ նա հեքիաթներ պատմեց, հումոր արեց և նույնիսկ հասցրեց հայերին աֆրիկյան երգ սովորեցնել և վերջում ինչպես ինքն ասաց` եթե այս երգը իմանանք, կարող ենք վստահ լինել, որ դեպի Աֆրիկա տանող շենգեն-վիզան պատրաստ է ..
բոլորը երգում էին նրա հետ` կելե, քակա տա, կիռակամատա.. 
Հեքիաթների փառատոնը Նարեկացիում դեռ շարունակվում է:

Ռուզան Պետրոսյան